Kort antwoord
Onze ademhaling heeft een sterke invloed op hoe we denken en voelen. Dat komt doordat de toestand van ons zenuwstelsel nauw verbonden is met het ritme van onze ademhaling. Wanneer we inademen of uitademen, verandert de activiteit van ons zenuwstelsel. Daardoor worden verschillende gebieden in de hersenen meer of minder actief. Dit zorgt ervoor dat onze mentale toestand bij elke ademhaling een beetje verandert. Deze koppeling is het sterkst wanneer we door onze neus ademen. Intense ademhalingsoefeningen kunnen deze effecten versterken, wat kan leiden tot diepgaande veranderingen in ons bewustzijn en in de manier waarop we de wereld waarnemen.
Langer antwoord
De dirigent van het brein
Veel hersengebieden volgen het ritme van onze ademhaling; met elke in- en uitademing gaat de activiteit in deze gebieden omlaag of omhoog. Je kunt ademhaling daarom zien als een dirigent die een orkest leidt, waarbij de verschillende muzikanten de verschillende gebieden van ons brein voorstellen. In een orkest spelen meestal niet alle instrumenten tegelijkertijd, ook al volgen ze hetzelfde ritme. Op dezelfde manier volgen veel hersengebieden het ritme van de ademhaling, maar sommige worden actiever wanneer we inademen en andere juist wanneer we uitademen. Dit heeft gevolgen voor hoe we denken. Tijdens het inademen zijn we vaak beter in het opmerken van dingen, zoals gezichtsuitdrukkingen van andere mensen. Tijdens het uitademen zijn we juist vaak beter in het starten van bewegingen. In die zin lijkt elke ademhaling op een kleine cyclus van eerst verwerken en daarna handelen.
Onze ademhaling werkt als een dirigent voor het brein: sommige hersengebieden worden actiever, terwijl andere juist minder actief worden. Music director & conductor door Chalumeau73 (Wikimedia Commons), CC BY-SA 3.0.
Geactiveerde en ontspannen toestanden
Naast hersenactiviteit beïnvloedt neusademhaling ook de balans in ons “autonome zenuwstelsel”. Dit is een netwerk van zenuwcellen dat allerlei lichaamsfuncties aanstuurt die automatisch verlopen, zonder dat we er bewust over hoeven na te denken. Denk bijvoorbeeld aan onze hartslag, lichaamstemperatuur en het produceren van zweet. Het autonome zenuwstelsel bestaat uit twee belangrijke onderdelen: het vecht-of-vluchtsysteem (het sympathische zenuwstelsel) en het rust-en-herstelsysteem (het parasympathische zenuwstelsel). Bij het inademen neemt de activiteit van het sympathische zenuwstelsel toe. Bij het uitademen wordt juist het parasympathische zenuwstelsel actiever. Daardoor voelen we ons vaak energieker en alerter tijdens een krachtige inademing, terwijl een krachtige uitademing juist meer ontspanning geeft. Dit is ook de reden waarom ademhalingsoefeningen met een verlengde uitademing vaak helpen om tot rust te komen.
Afbeelding door Diana Light via Pexels.
Intensieve ademhalingsoefeningen
Tot slot kan intensief, diep en snel ademen (ook wel high-ventilation breathwork genoemd) de manier waarop we onszelf en de wereld om ons heen ervaren ingrijpend veranderen. Wanneer we sneller uitademen dan normaal, ademen we ook meer CO₂ uit. Daardoor stijgt de pH-waarde van ons bloed licht, waardoor het iets minder zuur wordt. Tegelijkertijd zorgt de afname van CO₂ ervoor dat de bloedvaten in de hersenen zich vernauwen. Hierdoor stroomt er minder bloed naar de hersenen. Samen veranderen deze processen de activiteit van hersencellen en hersennetwerken, waardoor de hersenen informatie op een andere manier verwerken. Wanneer we langer dan tien minuten op deze intense manier ademen, kunnen we sterke emoties, herinneringen en inzichten ervaren. Ook kunnen onze zintuiglijke ervaringen sterk veranderen. Sommige mensen zien of horen bijvoorbeeld dingen die er in werkelijkheid niet zijn. Intensieve ademhalingsoefeningen kunnen daardoor ervaringen oproepen die wat weg hebben van psychedelische toestanden (lees hier meer over de effecten van psychedelica). Dit meer extreme voorbeeld laat zien hoe nauw ademhaling en de hersenen met elkaar verbonden zijn. Op elk moment kunnen ze elkaar beïnvloeden en veranderen.