Maken volwassen hersenen nog nieuwe neuronen aan? Of stopt dit op een bepaalde leeftijd?

beantwoord door Paul Lucassen (SILS, Universiteit van Amsterdam)

redactie, vertaling: Fleur Zeldenrust

Kort antwoord

Ja, we blijven ons hele leven nieuwe hersencellen maken.

Langer antwoord

Ontdekking van nieuwe hersencellen in volwassen hersenen

Vroeger werd altijd aangenomen dat de geboorte en nieuwvorming van zenuwcellen alleen maar plaatsvond tijdens de vroege hersenontwikkeling, en dat, zodra het brein eenmaal volwassen was, alle celdeling en nieuwvorming voorgoed gestopt was. Dit bleek onjuist. Met speciale technieken kon men nog wel degelijk vorming van nieuwe hersencellen op volwassen leeftijd aantonen, in het bijzonder in twee hersengebieden: één betrokken bij reuk, en in een ander betrokken bij geheugen (de hippocampus). Dit geboren worden van nieuwe hersencellen op volwassen leeftijd wordt ‘adulte neurogenese’ genoemd. Dit werd na de ontdekking uitgebreid bestudeerd in proefdieren, waar men aantoonde dat dit proces beinvloed wordt door omgevingsfactoren; neurogenese wordt bv onderdrukt door stress, -vooral door stress tijdens het vroege leven-, maar neurogenese wordt juist weer gestimuleerd door sporten of door huisvesting in een verrijkte omgeving.

Werken de nieuwe hersencellen?

De nieuwgeboren zenuwcellen ‘doen het ook’; ze worden na enkele weken electrisch actief en functioneel en worden opgenomen in het bestaande netwerk van de hippocampus, waar ze een belangrijke rol spelen bij angst, cognitie in het algemeen, en bij leren en geheugen in het bijzonder. Vooral bij het uit elkaar houden van sterk op elkaar lijkende gebeurtenissen in plaats en tijd (‘pattern separation’) is neurogenese essentieel. Neurogenese is verder anders in (diermodellen voor) hersenziektes als depressie, epilepsie en dementie.

Figuur 1: Nieuwgeboren cellen (in wit) temidden van de (blauwe) volwassen zenuwcellen in de hippocampus van een volwassen rat. Bron: Onderzoeksgroep van Paul Lucassen

Is het ook bij mensen aangetoond?

Grote vraag was of neurogenese ook voorkomt in de hersenen van de mens. Recent is overtuigend aangetoond dat neurogenese nog voorkomt in menselijk hersenweefsel, en wel van jong tot oud. Tijdens het toenemen met de leeftijd wordt er een geleidelijke afname gevonden van de hoeveelheid neurogenese, maar ook op hoge leeftijd wordt nieuwvorming gevonden.

Relatie met hersenziekten

Bij patiënten met de ziekte van Alzheimer is de afname van neurogenese met de leeftijd veel sterker en begint die al op vroegere leeftijd. Interessant is dat individuen die erg oud worden (‘super-agers’)relatief hoge neurogenese niveau’s blijken te hebben. Ook patienten waarbij de ziekte van Alzheimer wel in hun hersenen kan worden aangetoond, maar die nauwelijks tot geen klachten hebben (zogenaamde ‘resilient individuen’), hebben ook veel neurogenese. Dus de neurogenese lijkt een beschermende werking te hebben. Dit suggereert dat neurogenese mogelijk een belangrijke rol speelt bij het weerstand bieden tegen cognitieve achteruitgang en hersenveroudering, een proces wat volop aanknopingspunten biedt voor vervolgonderzoek

Meer lezen?